Жаҳон адабиёти хазинасининг энг тўрини эгаллаган Лев Николаевич Толстой 1828 йилда ўзининг севимли гўшаси — Ясная Поляна қўрғонида дунёга келган. Унинг ҳаёти худди романлари каби мураккаб ва зиддиятларга бой эди. Ёшлигида ҳарбий хизматда бўлиб, Кавказ ва Қрим урушларинида қатнашган ёзувчи, урушнинг асл башарасини — қон ва азоб-уқубатларни ўз кўзи билан кўрди. Бу тажриба унга кейинчалик дунё адабиётидаги энг буюк асар — «Уруш ва тинчлик» романини ёзишга туртки берди. Ушбу эпопеяда 600 га яқин қаҳрамон иштирок этади ва муаллиф уларнинг ҳар бирининг ички дунёсини заргарона аниқлик билан тасвирлайди. Толстойнинг яна бир шоҳ асари «Анна Каренина» эса шунчаки аёл хиёнати ҳақида эмас, балки жамиятнинг иккиюзламачилиги ва инсон бахтининг қанчалар нозик эканлиги ҳақидаги фожиавий қиссадир. Ёзувчи инсон руҳини шунчалик чуқур билардики, унинг асарларини ўқиган одам худди кўзгуга қарагандек ўзини кўради. Умрининг иккинчи ярмида Толстой бутунлай ўзгарди. У ўзининг граф унвонидан, бойликларидан ва муаллифлик ҳуқуқларидан воз кечди. «Инсон бахтли бўлиши учун кўп нарса керак эмас», деган ғояни илгари суриб, оддий деҳқонлар каби яшашни бошлади, вегетариан бўлди ва зўравонликка қарши фалсафани тарғиб қилди. Унинг сўзлари шунчалик қудратли эдики, чор ҳукумати ва черков ундан ҳайиқарди, оддий халқ эса унга пайғамбар сифатида қарарди. Аммо оиласидаги тушунмовчиликлар ва руҳий изтироблар кексайган ёзувчини ўз уйидан бош олиб кетишга мажбур қилди. 1910 йилнинг совуқ ноябрь тунида у Астапово темирйўл бекатида, оддий назоратчининг уйида вафот этди. Унинг дафн маросими Россия тарихидаги биринчи бўлиб черков маросимларисиз, фақат халқнинг чексиз ҳурмати оғушида ўтказилган видолашув бўлди.
